YOGA • ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Η φιλοσοφία της γιόγκα είναι ένα βαθύ, πνευματικό και πρακτικό σύστημα με ρίζες που χάνονται χιλιάδες χρόνια πίσω στην ινδική παράδοση. Δεν αφορά μόνο τις σωματικές στάσεις (āsanas), αλλά έναν ολοκληρωμένο τρόπο ζωής και κατανόησης του εαυτού και του κόσμου. Μερικά βασικά θεμέλια της φιλοσοφίας της γιόγκα: 1. Ιστορικό πλαίσιο Οι πρώτες …
YOGA • ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
Η φιλοσοφία της γιόγκα είναι ένα βαθύ, πνευματικό και πρακτικό σύστημα με ρίζες που χάνονται χιλιάδες χρόνια πίσω στην ινδική παράδοση. Δεν αφορά μόνο τις σωματικές στάσεις (āsanas), αλλά έναν ολοκληρωμένο τρόπο ζωής και κατανόησης του εαυτού και του κόσμου.
Μερικά βασικά θεμέλια της φιλοσοφίας της γιόγκα:
1. Ιστορικό πλαίσιο
Οι πρώτες αναφορές στη γιόγκα βρίσκονται στις Βέδες και στις Ουπανισάδες, τα ιερά κείμενα του Ινδουισμού.
Το πιο συστηματικό έργο είναι τα Yoga Sūtras του Πατάντζαλι (2ος αι. π.Χ.–2ος αι. μ.Χ.), όπου παρουσιάζεται η κλασική φιλοσοφία της γιόγκα.
2. Κεντρική ιδέα
Η λέξη “yoga” σημαίνει ένωση: η ένωση του ατομικού εαυτού (ātman) με την παγκόσμια συνείδηση (brahman). Είναι ένας δρόμος εσωτερικής ελευθερίας και απελευθέρωσης από την άγνοια και τον πόνο.
3. Η Οκταπλή Οδός του Πατάντζαλι (Aṣṭāṅga Yoga)
Η φιλοσοφία της γιόγκα περιγράφει 8 στάδια που οδηγούν στη σαμαδί — την κατάσταση ένωσης και υπέρβασης:
- Yama – ηθικές αρχές (μη βία, αλήθεια, μη κλοπή, εγκράτεια, μη προσκόλληση)
- Niyama – προσωπικές πειθαρχίες (καθαρότητα, ικανοποίηση, αυτοπειθαρχία, μελέτη, αφοσίωση στο θείο)
- Āsana – σωματικές στάσεις για υγεία και σταθερότητα
- Prāṇāyāma – έλεγχος της αναπνοής και της ενέργειας
- Pratyāhāra – απόσυρση των αισθήσεων από τα εξωτερικά ερεθίσματα
- Dhāraṇā – συγκέντρωση
- Dhyāna – διαλογισμός
- Samādhi – ένωση, υπέρβαση του εγώ και εμπειρία εσωτερικής γαλήνης
4. Κύρια φιλοσοφικά θέματα
- Άγνοια (Avidyā): η ρίζα του πόνου, καθώς μας κάνει να ταυτιζόμαστε με το σώμα και το εγώ.
- Απελευθέρωση (Kaivalya / Mokṣa): η κατάσταση ελευθερίας όταν ο νους ηρεμεί και το πνεύμα βιώνει την ενότητά του με το Όλον.
- Πρακτικότητα: η γιόγκα δεν είναι θεωρία, αλλά καθημερινή πρακτική που μεταμορφώνει τη ζωή.
5. Σχέση με άλλες φιλοσοφίες
Η γιόγκα ανήκει στα έξι κλασικά φιλοσοφικά συστήματα (darśanas) του Ινδουισμού.
Συγγενεύει στενά με τη Σάνκυα φιλοσοφία, η οποία διαχωρίζει την ύλη (prakṛti) από το πνεύμα (puruṣa). Έχει επίσης επηρεαστεί και επηρεάσει τον Βουδισμό και άλλες ανατολικές παραδόσεις.
🔹 1. Σάνκυα (Sāṃkhya) και Γιόγκα
Η Σάνκυα αποτελεί τη θεωρητική βάση της γιόγκα και περιγράφει δύο θεμελιώδεις πραγματικότητες:
- Puruṣa – πνεύμα, συνείδηση, ο καθαρός παρατηρητής
- Prakṛti – φύση, ύλη, σκέψεις, συναισθήματα, αισθήσεις
Ο άνθρωπος υποφέρει επειδή συγχέει το Puruṣa με το Prakṛti. Η γιόγκα είναι το πρακτικό μονοπάτι που οδηγεί στη διάκριση (viveka) και στην απελευθέρωση από την άγνοια.
🔹 2. Κάρμα (Karma)
Κάρμα σημαίνει «πράξη» και αναφέρεται στον νόμο της αιτίας και του αποτελέσματος. Κάθε σκέψη, λόγος ή πράξη αφήνει ένα αποτύπωμα (saṃskāra) που διαμορφώνει το μέλλον μας.
Ο στόχος της γιόγκα είναι η απελευθέρωση από τον κύκλο της μετενσάρκωσης (saṃsāra) και η επίτευξη της mokṣa.
🔹 3. Μάγια (Māyā)
Μάγια είναι το «πέπλο» της ψευδαίσθησης που μας κάνει να βλέπουμε τον κόσμο ως μόνιμο και απόλυτο. Η γιόγκα βοηθά να διαπεράσουμε αυτή την ψευδαίσθηση και να αναγνωρίσουμε την αληθινή φύση του εαυτού.
🔹 4. Άτμαν (Ātman)
Ο Ātman είναι η αιώνια, άφθαρτη ουσία του εαυτού. Η αναγνώρισή του απελευθερώνει από τον φόβο, τον πόνο και τον κύκλο της γέννησης και του θανάτου.
Ο τελικός στόχος της γιόγκα είναι η συνειδητοποίηση ότι Ātman = Brahman — η ατομική ψυχή είναι ένα με την παγκόσμια συνείδηση.
🔹 5. Απελευθέρωση (Mokṣa / Kaivalya)
Η Mokṣa είναι η απόλυτη ελευθερία: η διάλυση της άγνοιας, η υπέρβαση του κάρμα και η εμπειρία της καθαρής, ατάραχης συνείδησης.
Στη γιόγκα ονομάζεται και Kaivalya — η «μοναχικότητα» του πνεύματος που δεν επηρεάζεται πλέον από την ύλη.
